Marx, o informacionalismo e a devolución

Dicía Marx (vía David)…

Al llegar a una determinada fase de desarrollo, las fuerzas productivas materiales de la sociedad chocan con las relaciones de producción existentes, o, lo que no es más que la expresión jurídica de esto, con las relaciones de propiedad dentro de las cuales se han desenvuelto hasta allí.

De formas de desarrollo de las fuerzas productivas, estas relaciones se convierten en trabas suyas. Se abre así una época de revolución social. Al cambiar la base económica se revoluciona, más o menos rápidamente, todo el inmenso edificio erigido sobre ella.

Exactamente isto é o que ocorre nestes días. As condicións materiais (o informacionalismo) configuran un novo mundo de relacións económicas de produción (onde non é precisa a “propiedade intelectual“)… provocando o conflito entre as forzas produtivas (programadores, escritores, etc) e as relacións de produción existentes (patentes, copyrights, etc). E estalla a revolución social. Esta vez, pola abolición da “propiedade intelectual“.

Dicía tamén Castells (xa citado nun post anterior)…

El proceso de transición histórica avanza con la absorción de las formas sociales precedentes por las nuevas y emergentes, de modo que las sociedades son considerablemente más confusas que los modelos que creamos con fines heurísticos. ¿Cómo sabemos que un paradigma dado (por ejemplo, el informacionalismo) es dominante respecto a los otros (por ejemplo, el industrialismo)? La respuesta es sencilla: por su rendimiento superior en cuanto a acumulación de riqueza y poder.

Las transiciones históricas son moldeadas por el mundo de los que ganan. Este hecho no implica ningún juicio de valor. En realidad, no sabemos si el hecho de producir más y más entraña valor superior alguno en términos de humanidad. La idea de progreso es una ideología. Lo bueno, lo malo o lo indiferente que sea un nuevo paradigma depende de la perspectica, de los valores o de los criterios de calidad. Sabemos que es dominante porque, al imponerse borra la competición por medio de la eliminación.

En este sentido el informacionismo es el paradigma dominante de nuestras sociedades, que sustituye y subsume al industrialismo.

O informacionalismo logra incrementa-la produtividade que deriva nun aumento do noso benestar. Este proceso conleva rexeita-las ataduras pasadas (a “propiedade intelectual“) que determinaron a anterior fase de desenvolvemento, e que agora impiden eleva-lo noso nivel de vida. De feito, esta nova situación é unha volta á artesanía (dixital), liberándonos das relacións sociais impostas polo industrialismo.

Mais nesta volta ás orixes, a abolición da “propiedade intelectual” non pode realizarse de golpe. Non é posible acabar dunha tacada cun sistema que sostén modelos de negocio monopolísticos basados na restricción de acceso ó coñecemento. Así…

Creemos que la forma más sensata de conseguir llegar a él es la paulatina reducción del tiempo de los derechos de exclusividad sobre patentes, copyrights y derechos de autor, es decir la paulatina devolución a la sociedad de las rentas monopolistas generadas por el tratamiento legal de la creación intelectual como si fuera una forma de propiedad.

O camiño para aboli-la propiedade intelectual é a devolución.

¿Aldea global = Sociedade Redistributiva?

O informacionalismo conforma unha sociedade redistributiva, e como tal, ésta debe adopta-las reglas e o marco adecuado para asigna-los recursos de forma segura e eficiente.

Esta é a miña hipótese, algo no que levo tempo pensando e que agora recupero a raíz do traballo e material do curso UOC-ISF. Non é algo que teña xa cerrado, e creo que facelo público pode aportarme novos puntos de vista.

As condicións do informacionalismo da sociedade rede son tremendamente concordantes coas enumeradas por Harris e que provocan os potlatch ou “festíns competitivos” nas sociedades redistributivas. As condicións de partida de Harris son as seguintes:

  • non existen institucións políticas formais capaces de integra-las aldeas independentes nunha estrutura común: o potlatch aúna o esforzo produtivo de poblacións maiores que as que pode movilizar unha aldea determinada
  • un conxunto de aldeas ten diferentes microhábitats: o potlatch actúa como compensador automático das fluctuacións anuais na produtividade debidas ás condicións de pluviosidade, temperatura, etc
  • todos teñen igual acceso ós medios de subsistencia: o potlatch serve para impedir que a forza de traballo retroceda a niveis de produtividade que non ofrecen marxe de seguridade en crisis como guerras ou catástrofes
  • é posible aumenta-la duración e intensidade do traballo sen inflinxir danos irreversibles á capacidade de sustentación do hábitat.

As dúas primeiras condicións fálannos da organización da sociedade e a súa interdependencia. Fálannos da globalización que queda caracterizada á perfección neses termos. É xusto recordar aquí as palabras de Stiglitz para mostrar a inexistencia/ineficacia de institucións políticas formais capaces de integrarnos nunha soa aldea global cohesionada:

Nunca fue mayor la necesidad de organizaciones internacionales como el FMI, el Banco Mundial y la Organización Mundial de Comercio, y rara vez la confianza en estas instituciones fue más baja.
[…]
La teoría económica no dice que todos ganarán con la globalización, sino solamente que las ganancias netas serán positivas, y que los ganadores, por ende, podrán compensar a los perdedores y aún así salir beneficiados.

As dúas últimas condicións de Harris fálannos do modo de produción, da economía. Si asumimos a economía da información como paradigma da nosa sociedade, podemos ollar cómo se cumplen tamén éstas á perfección. Posto que a información segue a lóxica da abundancia, é posible que todos teñan igual acceso ós medios de produción. Queda esto dibuxado coa xa mítica paráfrase de Bernard Shaw:

 Se tes unha mazá e eu teño outra, ó cambialas seguimos tendo cada un só unha mazá. Pola contra, se tes unha idea e eu outra, ó intercambialas os dous temos dúas ideas.

Permitindo ademáis esta tipo de economía aumenta-la duración e intensidade do traballo sen inflinxir danos ó ecosistema.

Neste punto hai que dicir que a situación actual é moi desigual, de feito, existe un conflito que se conforma como o principal nesta época: a necesidade de que a información sexa libre para que todos teñan acceso ós medios de produción. Éste é o principal escollo para que a aldea global sexa unha sociedade redistributiva e non outra forma de imperialismo.

E a partir de aquí xurden moitas preguntas todavía sen resposta:

  • Qué pasos son aínda necesarios para unha verdadeira sociedade redistributiva ?

Redes e guerras en rede

Ultimamente estou seguindo a colección de libros publicada por Alianza Editorial: La Sociedad Red. A calidade dos libros seleccionados é excepcional, digna do director da colección.

E agora acabo de rematar “Redes y guerras en red: el futuro del terrorismo, el crimen organizado y el activismo político”, de Arquilla e Ronfeldt, analistas da RAND.

(INTERRUPTUS: A RAND é un think-tank norteamericano ligado ó Departamento de defensa dos EUA e “especializado” en redes. Baste dicir que Paul Baran dirixiu nesa institución as investigacións que desembocaron no que hoxe é internet).

Podedes obter o libro ó completo (en inglés) no sitio da RAND.

O libro divídese en 3 partes fundamentais, con escritos de distintos expertos en cada caso.

Continue reading

Desenvolvemento e división internacional do traballo

Aproveito a mini-ponte para amplia-la serie iniciada sobre tecnoloxía, patentes e desenvolvemento. E fágoo cun post sobre traballo e desenvolvemento. Pretendo así aportar o meu grao de area á actualización do imaxinario… da Revolta de Haymarket e dos Mártires de Chicago … á loita por que a división internacional do traballo non se convirta nun novo modo de imperialismo.

Na sociedade da información existen 3 sectores principais, os dinamizadores da economía, os que marcan si un país ou rexión é produtor ou mero consumidor. E os 3 traballan con código:

  • as biotecnolóxicas e farmacéuticas (xenético, biolóxico)
  • a industria do software e telecomunicacións (código binario)
  • a industria cultural e multimedia (imaxes, linguaxe)

Na actualidade, a capacidade dunha rexión para acada-lo desenvolvemento pasa por este tipo de industrias, por ser capaz de aglutina-lo coñecemento, recursos e institucións necesarias que permitan integrarse na economía global. Si consideramos a aldea global como unha sociedade redistributiva, non recíproca, integrarse nos fluxos internacionais de comercio supón competir, especializarse e adaptarse. Pero este proceso non é neutro, e da súa configuración dependerá o futuro de millóns de persoas.

Observando os 2 mapas seguintes temos unha idea bastante clara de cómo é hoxe esta configuración. O primeiro mapa indica onde están localizados os nodos mundiais de innovación tecnolóxica:

479841362_e7080fd931_o

O segundo onde se acumulan os pagos por royalties (moi ilustrativos tamén os mapas de importacións e exportacións):

royalties

De xeito moi visual obsérvase que existen 3 centros principais: Estados Unidos, Europa e Xapón. Esta situación trae consecuencias, pois a soberanía tecnolóxica é un factor fundamental para o desenvolvemento.

Nunha economía globalizada, con 3 industrias altamente competitivas e que traballan con código, con ideas, establecer unha lexislación internacional restrictiva sobre as mesmas (patentes, copyrights, dereitos de autor) non fai máis que poñer barreiras de entrada artificais ó resto de países, empresas e persoas.

Non fai máis que perpetuar e profundizar na configuración dun mundo desigual.

Taller: a mañán do sábado

Última sesión do seminario de Novas Tecnoloxías e Comunicación. Taller realizado por Xosé Ramil, da Fundación Chandra.

# 10:20h – 12:00h. Comezamos a sesión matinal repasando o feito o día anterior: cómo crear bitácoras e manter as estatísticas, as alertas de Google News para facer seguemento da entidade, de eventos ou palabras clave. Finalmente recórdase a creación da lista de correo para resolver dúbidas.

Continue reading

Taller: venres, sesión tarde

Transcripción do seminario de novas tecnoloxías e comunicación. Venres 20 de Abril. Sesión da tarde. Facultade de dereito, USC.

Xosé Ramil, periodista nos inicios do proxecto Vieiros, logo participa en Inicia (primeira iniciativa de PRISA en internet). Posteriormente, coordinador do proxecto Canal Solidario. Actualmente actúa como coordinador do proxecto Ekoos.org tamén da Fundación Chandra.

Continue reading

Taller: venres, sesión matinal

Transcripción do seminario de novas tecnoloxías. Venres 20 de Abril. Sesión matinal. Facultade de dereito da USC.

Ponencia a cargo de Xabier Meilán. Ex-redactor do Ciberpaís, profesor da Escola de Xornalismo UAM/El País e do Máster de Comunicación Política do Instituto Uniersitario de Investigación Ortega e Gasset. Consultor electoral internacional, analista político e de medios.

Continue reading

Taller NNTT, comunicación e ciberpoderes

Estes días andamos atando os últimos cabos para a realización do taller de novas tecnoloxías e comunicación, organizado pola Coordinadora galega de ONGD e impartido pola Fundación Chandra (ponentes: Xosé Ramil e Xavier Meilán).

Co seminario pretendemos que a xente das ONGD galegas empecen a manexar con fluidez as ferramentas que internet pón á súa disposición. Capacitar, alfabetización dixital.

O certo é que no “mundo ONGD” se descoñece a potencialidade de internet para creación de axenda pública (recordemos: a primeira tarefa dun activista). Así, hoxe en día, os activistas poden chegar a obter “ciberpoderes” que -na maior parte dos casos- descoñecen. Co seminario non esperamos resolver esto dunha tacada, o que sería irreal… mais sí fomentar a creación dunha rede de xente coñecedora destos temas e dende a que poden xurdir novas iniciativas. Queremos sembrar, non diseñar.

Tratarei de facer no blog actas diarias do ocorrido no seminario… non sexa que se cumpla o refrán… “na casa do ferreiro, cuchara de pao”.

Relacionados neste blog:

Globalización, localización e novos medios

abraço grátisEste ano cúmplense 5 dende que a revista tecnolóxica Código Cero comezara a súa andadura. Para celebrar esta ocasión, na revista impresa número 52 [PDF] invitaron a algúns internautas galegos a que contaran as súas sensacións/experiencias logo destes 5 anos … ou que fixesen un exercicio de prospectiva para os 5 seguintes.

Manuel Gago enumera os 10 sitios webs que cambiaron a súa vida, Eva escribe un artigo sobre internet e o xénero e David Lombardía describe as 5 killer aplications 2002-2007.

Eu –sen ánimo de xogar a futurólogo, exercicio que require persoas renacentistas– escribín un artigo bastante conservador, nada novo pero que convén deixar claro: limítome a describi-los dous eixos que potencian a emerxencia dos novos medios: o global e o local.

Así, a tese principal é que de forma simultánea a emerxencia dos novos medios potencia o eixo global e o local, ampliando os espazos (xeográficos e non xeográficos) de cooperación e competencia. Nada máis, pero tampouco nada menos.

Por suposto, esto ten consecuencias que é necesario explorar, mais non é a miña intención enumeralas de momento, senón deixar clara a idea.

Post relacionados neste blog:

Coñecemento aberto e desenvolvemento: sensacións das xornadas

A pasada fin de semana, Fran e máis eu realizamos a I rolda de conferencias: coñecemento aberto e desenvolvemento (ver presentación en SlideShare). Chuza! e Código cero fixéronse eco da iniciativa, a pesar de que non era a nosa intención nesta primeira etapa convocar “ós medios”.

O certo é que logo de apenas 2 días xa nos damos conta do arraigados que están certos concetos na sociedade e o difícil que se fai superalos.

Fóra dos círculos open-source (sobre todo xente provinte do soft libre, pero non só) a idea do modelo aberto resulta confusa. O principal escollo co que nos atopamos é o de amosa-la rentabilidade deste modelo para as empresas. Aínda se consideran as patentes como un mal necesario.

Este punto xa o tivemos presente, e por iso, á hora de amosar casos, optamos por facelo da industria farmacéutica e explicar por encima os mesmos problemas na do software (pois non tíñamos tempo suficiente para todo e na farmacéutica son moito máis claros as vantaxes, inconvenientes e costos sociais da elección do modelo). Amosando de xeito paralelo a relación de dúas das industrias que traballan con código. Por suposto, a actualidade é un gran actor do noso relato, que tamén decantou a nosa elección.

Así, nas charlas, logo dunha breve introdución á relación entre tecnoloxía e desenvolvemento e á relación entre patentes e desenvolvemento, entramos de cheo na explicación da industria, tendo a Novartis como a nosa empresa exemplo: usando o xuízo contra a India e a noticia de que abre os seus datos noutros produtos. Modelo cerrado VS Modelo aberto na mesma empresa.

Certamente confiamos en que puidésemos visibiliza-lo conflito: a elección de modelos cerrados ou modelos abertos non é trivial, senón que ten consecuencias para o desenvolvemento de países, empresas e persoas.

Como experiencia piloto foi positiva según o vexo agora. Tamén necesaria. Por iso, creo que deberemos seguir explorando este camiño, aínda que quizá con outro tipo de iniciativas. Xa vos iremos contando.