Plutón: a realidade, a ciencia e o relato

Estes días de Agosto do 2006, e a raíz do descenso de Plutón de “planeta” a “planeta enano” -calificativo dado pola “traxectoria” do mesmo no sistema solar ;P -, tivéronse debates interesantes sobre a filosofía da ciencia e a nosa época -que chamaremos en términos xerais- posmoderna. O debate calou na blogsfera hispana tanto como nos medios convencionais.

En 3 cartas ó director do diario El País – Plutón posmoderno; Más Plutón y menos Platón; Ciencia y Religión – poñémonos en órbita. ¿A ciencia é ou non é científica? ¿Pódese coñecer a realidade ou todo é relativo?

En primeiro lugar e como aclaración, dicir que actualmente dámoslle validez á observación e á construción teórica a partir do observado para relata-lo sucedido. Chamámoslle a iso Ciencia. Outra cousa ben distinta é a realidade: simplemente o que sucede.Ben. A realidade, sen dúbida, é un sistema dinámico e complexo dende o punto de vista matemático (si é que así se puidese modelar). Complexo porque presenta múltiples variables que o fan cambiar, e dinámico porque non sempre ocorre do mesmo xeito: esas mesmas variables que o compoñen (e/ou outras externas) poden modifica-la “estrutura” da realidade, como si dixéramos.

Sendo así, tratar de explica-la realidade pode parecer unha tarefa inconmensurable. Inútil. Mais non o é. Ahí temos os resultados: podemos viaxar á Lúa, almacenar ondas e sonidos e escoitalos mentras comemos hamburguesas con ketchup (non tódalos resultados son do noso agrado, claro).

E aquí o nudo gordiano do debate: entón… ¿a ciencia é a realidade?

Evidentemente: non. Mais sérvemos para relatala. Cremos que o mundo se pode coñecer, aínda máis, cremos que se pode modelar (facer un modelo que se aproxime á realidade) tendo como linguaxe as matemáticas. Mais o modelo segue sin se-la realidade.

A realidade ocorre, a ciencia nárrase.

A Ciencia como suxeito histórico non sufriu unha progresión liñal, senón que se foi desenvolvemento “a tombos”. Foise actualizando. Hai verdades científicas no seu momento que agora son verdadeiras estupideces: ¿ou volve A Terra a ser plana?. E incluso vou máis alá: existen “mentiras” que usamos para a nosa vida cotiá porque nos son útiles. A mecánica clásica de Newton foi superada pola cuántica de Einstein en canto a estrutura que modela mellor a realidade. Pero seguímola usando porque nos serve para ir de Vigo a Compostela co R-598 de Renfe (polo menos ata que se privatice, logo xa veremos… ).

Isto é o que é a ciencia: relato do que nos sucede según unhas estruturas que creamos para así entendelo e poder modificalo. Relato. Simple relato. Nada máis, pero tampouco nada menos. Agora ben, si o comparamos con outros relatos -mitoloxía, relixión, etc- sae ben parada.

Estas estruturas creadas para coñecer non son boas nin malas, pero tampouco neutras: estas estruturas son o noso filtro da realidade.

Volvendo ó inicio… ¿Qué pasou con Plutón? ¿Por qué agora xa non é planeta? Pois porque ó parecer tocaba actualiza-las estruturas coas que miramos a realidade. Parece que en Astrofísica tamén houbo avances que nos fixeron crear modelos mellores que os anteriores.

Compilando. Logo de todo este relato parezo un posmoderno. Pode que o sexa, pois ó fin e ó cabo, creo que a Ciencia é subxectiva. Mais asumo que hai verdades, regras e teorías válidas e necesarias -tanto na Ciencia como na Convivencia- sen as cales nos sería imposible existir tal e como nos coñecemos.

«- Reivindica usted al hombre renacentista: Leonardo, Galileo, …
– Aquellos fueron los momentos estelares de la cultura y no hay política ministerial que lo provoque.
– ¿Qué propone?
– Es un problema de cafetería. En mi época de estudiante, tomaba café con físicos, biólogos, químicos, … y conversábamos. Ahora cada catedrático se hace el café en su propia habitación.»

— Entrevista a Jorge Wagensberg, físico y director del museo de la ciencia de Barcelona)

Habitando unha sociedade pos-fordista: o informacionalismo

O INFORMACIONALISMO E A SOCIEDADE REDE

No medievo, o motor da economía e da sociedade eran a agricultura e a gandeiría. Os terratenentes que figuraban en primeiro lugar da revista Forbes da época era xente que vivía das terras. Básica e superficialmente explotando a outros que as traballaban.

Coa progresiva chegada da Industrialización esto foi cambiando e, a pesar de que seguían existindo gandeiros e agricultores, o motor da sociedade foron as industrias. Con este novo paradigma tecnolóxico -derivado dos avances nas tecnoloxías de transportes, comunicación e enerxía- producíronse cambios profundos na sociedade. E non me refiro só ó aumento da produción e novos inventos, senón tamén á relación co traballo, o diñeiro e o tempo. Por exemplo: os traballadores campesiños difiren en moito dos industriais. Para empezar os primeiros traballan conforme a obxectivos, sen un horario establecido. Os segundos ríxense por horarios e fichas que ticar. O caso paradigmático da industrialización pode ser o modelo de traballo derivado de Ford: os traballadores non son máis que eslabóns dunha cadea. Coas consecuencias que non só Tempos Modernos caricaturiza. Senón algunha máis profunda.

Hoxe en día, habitamos unha Sociedade Rede (ou da Información e o Coñecemento) que ten como paradigma tecnolóxico o Informacionalismo. En La ética hacker y el espíritu del informacionalismo, Pekka Himanen contrapón as raíces da Industrialización e o Capitalismo: a Ética Protestante (algo que explicara Max Weber en “La ética protestante y el espíritu del capitalismo“), coas da nosa sociedade actual. Defende que o Informacionalismo (do que deriva en parte a Sociedade Rede) funde as súas raíces na Ética Hacker.

Mais, antes de tentar explicar qué cambios pode implicar esta nova época no noso modo de vida, debemos entender o que significa na práctica o novo paradigma tecnolóxico: o Informacionalismo.

O INFORMACIONALISMO: CASOS “PRÁCTICOS”

O traballo intanxible, do coñecemento, ven aumentando o seu valor nos procesos produtivos. De mostra, un botón:

… desde 1945 el peso en Kg del PIB mundial ha decrecido mientras su valor en moneda constante ha crecido prácticamente sin parar.

¿Pero, qué significa isto?

Para empezar, si botamos un ollo á INDUSTRIA CONVENCIONAL, vemos que agora -a diferencia de na era industrial- xa non abonda con fabricar. Os novos tempos ríxense pola organización do traballo (para optimizar tempos de produción, minimizar stocks, …) e a inversión en I+D+i (para aportar valor ó producido, algo que nos diferencie do competidor) porque fabricar xa o pode facer “calquera”. Traballos intanxibles: de enxeñeiros de organización, economistas, etc. Xente que non traballa coas mans, senón coa cabeza. Non en vano hai hoxe máis xente ca nunca nas universidades.

Mais non só na industria convencional se nota o cambio. Por todos lados florece: só hai que abri-los ollos e desexar ver.

Nun maremágnum de información como a que temos hoxe en día á nosa disposición provócanse colapsos de información. Colapsos por exceso. Así, hoxe máis que nunca precisamos xente que se dedique a categorizar e re-distribuir a información: tradutores para entende-los conflitos internacionais (sen dúbida os máis demandados deben ser os de linguas árabes), homes renacentistas con coñecemento de varias disciplinas (para tender pontes entre a superespecialización do traballo), xestores do coñecemento e da innovación (esas persoas que se encargan de deseñar procesos para que a experiencia non se perda), etc.

Mais logo de categoriza-la info e tela á nosa disposición precisamos darlle forma: o analistas. Sociólogos, filósofos e periodistas; pero tamén brokers, consultores de tecnoloxía, etc. Think tanks, en definitiva.

E, para rematar cos exemplos de qué significa a “intanxibilidade da economía”, hai 3 industrias especialmente características da nosa época: a audiovisual, a farmacéutica e a das telecomunicacións e informática (refírome aquí principalmente á industria software). Todas traballan coas ideas, con intanxibles. Todas envoltas nos novos conflitos que David De Ugarte describe como Tecnoimperialismo.

Con estes exemplos e coas teorizacións de Castells, Himanen e outros podemos entender xa onde estamos: a era do Informacionalismo e a Sociedade Rede.

(continuará…)

Cartografiando a guerra do lume

Teléfono de voluntariado: 900 400 800 | Incendios 085 | Protección Civil 112

Fontes oficiais: Consellería de Medio Rural e novas da Xunta.

Na blogosfera:

(Actualización 14-agosto) >> O blog do campesiño e incendios forestales.

>> As sospeitas razoábeis de Calidonia, ou unha posible relación entre lumes e negocio urbanístico.
>> Os incendios forestais en Galicia. Libro de actas das xornadas de novembro do 2005 para analiza-la problemática e buscar solucións.
>> ArdeGaliza.info, Indymedia GZ,
>> As imaxes: O teu monte precisa de ti, Lume Nunca Máis, O lume é o 1º invasor, grupo público en flickr.

Os medios de comunicación convencionais:

>> Na Voz de Galicia: as causas posibles e as lagunas coa lexislación que permiten a recalificación.
>> En Vieiros fan seguemento intensivo: no escáner.

Animacións: El mundo, El País

¿U-la dereita galega e responsable?

O lider fala…
onde hai gobernos divididos como o famoso tripartito en Cataluña ou o bipartito aquí, é onde hai máis lumes“. Fraga dixit.

…e a dirección entende: hai que vende-lo caos. A posta en escena:
>> A comitiva de Rajoy e Feijoo visita un lugar afectado. De repente reavívase un foco e alguén da mesma se apresura a apaga-lo lume. A metáfora queda clara.
>> Crean un “gabinete de crise autónomo” en cada un dos seus concellos: o alcalde, concellal de medio natural e os xefe da policía e protección civil. Nada de integrarse na axuda da Federación de Concellos nin oir falar da Xunta. Hai que vender descoordinación.

Chega o verdadeiro cortocircuito. Brota a culpa, o pecado:
Nosotros, con el Prestige teníamos montado un gabinete de crisis a las 48 horas“, oio dicir a Rajoy na TVG.

As bases tamén entenden:

  • SMS1: El bipartito gallego descabezo el Servicio de Incendios de Fraga,les acuso de beneficiarse de los incendios.Resultado 4 muertos,40000 Has quemadas en 4 dias y lo que falta ¿Donde estan nunca mais y el resto de la manifestacion? pasalo
  • SMS2: En la crisis del chapapote cero muertos y a dia de hoy las playas de galicia las mas limpias de ESPAÑA. Con los incendios de este verano 3 muertos y los daños medioambientales duraran varias decadas.¿Donde estan los del NUNCA MAIS? Dimision de ZP, Narbona y Touriño. PASALO

Señor Feijoo, por favor, apareza. Faga ver de novo a dereita responsable que asomaba pola porta no arranque da discusión do estatuto (unha reunión BNG-PP hai 3 anos era impensable, alomenos que quixeran tirarse dos pelos).

Entendo o xogo da política. Goberno-oposición. Pero hai límites. Eses límites son os que separan os partidos responsables dos irresponsables, os partidos que buscan a confianza da poboación e os que buscan a súa sumisión.

Galiza precisa de partidos que busquen da confianza dos seus cidadáns. Non que nos avasallen outros 16 anos.

Q, AlGore, internet e a imprenta

Ás veces caemos na tentación de crer que todo existe a partir de nós. E falamos da radicalidade das novas propostas. O software libre e o acceso libre á información como summun da historia universal. O fin da historia. Pero realmente non coñecemos a historia. E estamos moi equivocados.

No século XVI, a revolución luterana levou a un cisma na iglesia católica que finalmente conduciu á súa separación en dúas. As razóns desta separación pódense resumir en “a rei morto rei posto“, “el rey ha muerto! viva el rey!” ou que “hai que cambiar todo para que nada varíe”.

Mais -para min- o realmente interesante dese período convulso son dous feitos: o papel da imprenta nesa revolución e que…

…en estos 30 años, desde 1525 (inicio de la guerra de los campesinos) a 1555 (paz de Augusta entre protestantes y católicos), se experimentaron prácticamente todas los caminos de la transformación social. (ver entrevista completa ós autores da novela).

Deixando de lado esta segunda faceta da historia imos falar hoxe do papel dese instrumento maravilloso: a imprenta. A súa invención algúns anos antes tivo moito que ver neste proceso de cambio da sociedade. Permitiu non só aumentar a tirada de libros copiados (que antes facían os monxes-copistas) e a creación de octavillas, trípticos e información en xeral para ser distribuida con facilidade. Senón que tamén desplazou o centro do poder da información ós copistas con imprenta, editores, etc. Un número heteroxéneo e maior de persoas. Nada que ver coa homoxeneidade da iglesia.

A revolución consistiu en desplazar o centro de poder do control da información. Da iglesia ós editores. Do control centralizado ó descentralizado. Esto provocou certos cambios na sociedade, porque a tecnoloxía non é boa nin mala, pero tampouco neutra.
Pensando no papel da imprenta (e nas súas similitudes co cambio de paradigma da internet actual) estaba cando achei a entrevista de Al Gore (yo fui el próximo presidente de Estados Unidos), e todo me quedou claro. Di Al Gore:

¿Conoce la obra de Jürgen Habermas? Un hombre muy sabio. Sostiene que el foro público se ha transformado. Las bases de la moderna democracia fueron creadas durante la Ilustración y se basan en el dominio de la razón. La Ilustración, en sí misma, es un producto del nuevo sistema de información que nació de la aparición de la imprenta, porque otorgó a cada individuo la capacidad de sumarse a la conversación pública; permitió a la gente utilizar el conocimiento para mediar entre riqueza y poder, rompiendo la estructura feudal que se había construido en torno al monopolio de la información que ostentaba la Iglesia medieval.

Ahora, la meritocracia de las ideas que la Ilustración creó por medio de la palabra impresa ha sido sobrepasada por una nueva revolución. Gutenberg llegó hace 500 años. Hace 50 años llegó la televisión como la fuerza dominante. Esto supuso una regresión a los monasterios medievales, porque la fuente de los mensajes quedó en manos de muy pocos. Ahora, el individuo ya no puede intervenir en la conversación por encima de los medios de comunicación dominantes.

Pero Internet está empezando a desafiar a la televisión, aunque no tiene la capacidad de distribuir instantáneamente y en todas direcciones las imágenes televisadas, esta cualidad casi hipnótica de la televisión, la que le proporciona este atractivo masivo. Internet representa para mí la esperanza de recrear la conversación de la democracia.

<

p style=”text-align: justify;”>Dende esta óptica podedes ler a novela Q, de Luther Blissett. Comprender o fenómeno luterano e o que supuxo a imprenta neses días convulsos axudaranos a entender tamén a situación actual con relación a internet.

Entende-lo conflito Israel-Libano

Estamos todos horrorizados polo conflito destos días. A cuestión reside en cómo resolvelo. Cómo aportar solucións para acabar con este conflito entre ¿países? Entendelo para poder controlalo. Algunhas claves residen para min nesta selección de enlaces:

YouTube, Wikipedia e a lei do 1:10:89

A través de Chuza!, entérome de que…

..dun grupo de 100 persoas con actividade na rede so unha vai crear contido, 10 van interactuar co contido (comentando, mellorando, chuzando) e as 89 restantes van soamente visualizalo.

Antony Mayfield

Ademáis de parecerme curioso –e símbolo do paradigma dos novos temos– que o periódico The Guardian se faga eco –aportando enlaces externos ó seu propio periódico– dun debate da blogosfera inglesa, quixera distinguir entre os dous casos que se dan como exemplo.

O YouTube e a Wikipedia. O modelo distribuido e o descentralizado. Se ben é certo que ambos comparten os seus recursos nun só centro: a súa páxina.

En YouTube o modelo de creación de contidos é distribuido: cada usuario sube os seus vídeos independentemente do que fagan o resto. Non existen filtros e ninguén decide a priori o que se pode poñer e o que non. Sigue unha lóxica de creación distribuida. Pola contra, a Wikipedia sigue unha lóxica de creación descentralizada, xa que cada contido a publicar pasa polo filtro dos xestores (ou bibliotecarios) da mesma, que poden borralo, editalo, etc.

O artigo de Antony Mayfield incide sobre todo na investigación sobre a creación de redes sociais. Dame a impresión logo de ler os artigos e ver a evolución dunha web e doutra, que a rápida explosión de actividade de YouTube comparada coa da Wikipedia ten dúas razóns de ser:

1. Ofrece un servicio atractivo para os usuarios que poden compartir videos, …
2. A creación non pasa un filtro. Simplemente se crea. Distribuidamente. Logo a comunidade xa filtrará en función do que gusta ou non.

Creo eu que son éstas as dúas claves do éxito de YouTube, do seu rápido despegue. Algo a ter en conta polos novos creadores de ferramentas sociais.

«La modernización exige ruptura, pero también continuidad. Si la discontinuidad es total es porque la modernización viene completamente de fuera, por la conquista, y entonces vale más hablar de colonización o de dependencia que de modernidad»

— Alain Touraine. Crítica de la modernidad. Temas de Hoy

EP3 Radio, “a cultura” e o mundo dixital

Fai unhas semanas a sección EP3 do periódico de tirada nacional El País inaugurou unha radio dixital con só música copyleft.

Non é este un caso novo. Hai xa varios artistas que licencian as súas obras con diversas licencias distintas ó copyright. Así pois, comento a nova polo que ten de gramática cultural.

O anuncio en sí mesmo non é algo innovador. Pero o mero feito de que un periódico como El País -non precisamente coñecido por ser “alternativo” ou “contracultural”- teña este tipo de iniciativas da medida da dimensión -e futuro- do movemento copyleft. ¿Será que xa encontraron o seu modelo de negocio asociado ós produtos libres?

+ info relacionada:

Libertad, diversidade… e impatentabilidade, por David de Ugarte. Serie de artigos para introducirse no novo paradigma: cómo os libros, as películas… vamos, “a cultura” -por decilo con palabras grandilocuentes- non só non morrerá nun mundo sen patentes, senón que revivirá.

Música libre: plan de batalla, por David de Ugarte. “La libre distribución de contenidos no traerá ninguna solución por si misma si no va acompañada del nacimiento de un sector potente y con catálogo de música libre.”

Entrevista iniciática de EP3 radio sobre o copyleft e “a cultura”, con David de Ugarte, Javier de la Cueva e Santiago Ureta. O representante da SGAE non puido acudir por problemas de axenda.

Anécdota sobre a creación da SGAE. Recordo agora o de … a rei morto, rei posto.